Đây là lần thứ hai Diễn đàn Hiểu về Việt Nam cùng Viện Nghiên cứu Văn hoá đồng tổ chức tọa đàm khoa học về các chủ đề mang tính thời sự trong xã hội Việt Nam đương đại. Chủ đề của cuộc toạ đàm lần này là: Làm mẹ trong âu lo: Facebook, thực phẩm bẩn và nền kinh tế của sự bấp bênh, trình bày bởi TS. Nguyễn Thu Giang.

Thông tin buổi toạ đàm:

  • Thời gian: 8h30 - 12h00 ngày 09/05/2018
  • Địa điểm: Hội trường Viện Nghiên cứu Văn hoá, 27 Trần Xuân Soạn, Hà Nội
IMG_3583.jpg

Lời tựa:

Trong buổi nói chuyện này, TS. Nguyễn Thu Giang trình bày kết quả bước đầu trong dự án nghiên cứu của cô về mối quan hệ giữa mạng xã hội với thực hành làm mẹ tại Việt Nam. Đối tượng nghiên cứu cụ thể là những người mẹ buôn bán sản phẩm “sạch” trên Facebook. Gần đây, thực phẩm “bẩn” trở thành một trong những tác nhân quan trọng gây ra những lo lắng diện rộng trong xã hội Việt Nam, và các bà mẹ là những người chịu tác động sâu sắc nhất. Mạng xã hội trở thành một không gian then chốt nơi họ chia sẻ các mối lo lắng, cũng như tìm cách duy trì một cuộc sống bớt bấp bênh hơn. Nhiều người tận dụng mạng xã hội để trở thành người bán hàng online, tạo ra một thị trường sống động và không chính thống dành cho các sản phẩm “sạch”, ví dụ như rau thịt không hóa chất, các món ăn tự nấu, hoặc hàng “xách tay”. 

Mô hình kinh doanh này là một hình thức lao động mới trong tham chiếu tới giới, nơi quá trình “làm mẹ” không tách rời với quá trình “làm việc”. Mô hình này giúp cho nhiều phụ nữ có thêm thu nhập, vừa chăm con vừa kiếm tiền. Trong không gian lao động này, công việc của người mẹ có nhiều thay đổi so với mô hình truyền thống chia đôi giữa “việc nước” với “việc nhà”. Việc buôn bán sản phẩm “sạch” trên mạng xã hội không chỉ là những giao dịch kinh tế thuần túy, mà nó được điều phối bởi cảm giác âu lo đặc thù cho một xã hội đang trong quá trình thị trường hóa nhanh chóng, và bởi những quan niệm mang tính đạo đức về việc thế nào là một người mẹ “tốt”. 

Cộng đồng các bà mẹ tham gia vào thị trường sản phẩm “sạch” trên mạng xã hội được duy trì bởi một sự kháng cự âm ỉ trước một đời sống xã hội không như ý, đặc biệt là trong tham chiếu tới mối quan hệ mang tính biểu tượng giữa “thực phẩm bẩn” với “chính trị bẩn”, hay “ăn bẩn”. Khi chính quyền không thể đảm bảo được những nhu cầu cơ bản của người dân, ví dụ như thức ăn an toàn và những dịch vụ chăm sóc sức khỏe cơ bản, thì người mẹ tự biến mình thành người bảo vệ sức khỏe cho gia đình và cho cộng đồng. Làm mẹ trong trường hợp này đồng nghĩa với một dự án mang tính cá nhân nhằm đối phó và sinh tồn trước những đe dọa từ bên ngoài, giúp đem lại cảm giác tự chủ về cả cảm xúc và tài chính. Điều nghịch lý là trong một thế giới số liên tục xáo trộn và quá tải thông tin, người mẹ dường như càng trở nên bấp bênh hơn trước trách nhiệm che chắn cho gia đình và việc phải trở thành một người mẹ “thông thái”. Trong một thế giới vận hành bởi tình yêu và sự âu lo, những người mẹ đơn lẻ phải gánh vác những trách nhiệm vốn thuộc về tập thể. Họ trở thành mắt xích quan trọng trong một nền kinh tế tân tự do, nơi việc chăm nom cho thế hệ tương lai bị cá nhân hóa hơn bao giờ hết. 

Dự án nghiên cứu này đang trong quá trình thực hiện, vì thế nội dung nghiên cứu chưa được phát triển trọn vẹn. Bên cạnh việc chia sẻ những kết quả bước đầu, bài nói chuyện tập trung vào ý tưởng nghiên cứu cũng như khung lý thuyết của dự án. 

  TS. Hoàng cầm đặt câu hỏi cho diễn giả tại phiên hỏi đáp của buổi toạ đàm. 

TS. Hoàng cầm đặt câu hỏi cho diễn giả tại phiên hỏi đáp của buổi toạ đàm. 

  PGS. TS. Nguyễn thị phương châm, viện trưởng viện nghiên cứu văn hoá (ics) và bà lương minh ngọc, viện trưởng viện nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường (isee) cũng có mặt tại toạ đàm.

PGS. TS. Nguyễn thị phương châm, viện trưởng viện nghiên cứu văn hoá (ics) và bà lương minh ngọc, viện trưởng viện nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường (isee) cũng có mặt tại toạ đàm.